BY: W. Shadid, 30-10-2009
Klik hier om een pdf-versie te downloaden
Als gevolg van technologische ontwikkelingen, globalisering en migratie is Nederland nooit eerder zo multicultureel geweest. Nederland is thans een land met honderden natio-naliteiten en een veelvoud aan culturen en volksculturen. Hoewel deze etnoculturele diversiteit in toenemende mate wordt geproblematiseerd, is het één van de meest waardevolle rijkdommen die het land in de twintigste eeuw heeft opgebouwd. Volgens de Universele Verklaring van de UNESCO is culturele diversiteit voor de mensheid even belangrijk als biodiversiteit voor de natuur. Het is een bron van uitwisseling, innovatie en creativiteit. Culturele diversiteit is het gemeenschappelijke erfgoed van de mensheid en dient als zodanig erkend te worden in het belang van huidige en toekomstige generaties. Het verdedigen van culturele diversiteit is daarom een ethische verplichting die gekoppeld is aan respect voor menselijke waardigheid, aldus de universele verklaring van de UNESCO.
Het is uiteraard geen openbaring als ik nu betoog dat er in Nederland een verschraling merkbaar is van het ideologische spectrum met betrekking tot het draagvlak voor culturele diversiteit en de wenselijkheid van multiculturalisme. De opvatting dat Nederland geen multiculturele samenleving is en ook niet mag worden, waarbij eveneens wordt getwijfeld aan de noodzaak van een multiculturalismebeleid is de laatste jaren veelvuldig verwoord. Als voorbeeld verwijs ik naar de opvatting van Balkenende, die in 2002 als fractievoorzitter van het CDA schreef dat gemeenschapszin gemeenschappelijk gedeelde waarden veronderstelt, en dat daarom de multiculturele samenleving niet iets is om naar te streven. Continue reading this post…

BY: W. Shadid, 06-10-2009
In verband met de afscheidsrede van Wasif Shadid op 30 oktober a.s. als bijzonder hoogleraar Interculturele Comunicatie (ICC), heeft Ton Vallen met hem een gesprek gevoerd. Een passage uit dat interview:
“De verhouding tussen de autochtonen en Surinaamse Nederlanders lijken oppervlakkig wat beter, maar de onderliggende gedachte blijft ook hier dat ze als minder ontwikkeld worden gezien. In de huidige tijd is het label echter wat meer verschoven van ras naar religie. Nederlandse politici beoefenen een soort ‘aquariumsociologie’. Nederland is een aquarium met witte en zwarte visjes. De zwarte zijn slecht, ziek en misselijk, de witte zijn sterk, goed en verstandig. We kunnen met hard optreden de zwarte visjes in het gareel krijgen en de witte die moet je goed verzorgen en onderhouden. Zo wordt door de politiek van de maakbaarheid van de samenleving uitgegaan en met one-liners wordt de bevolking bewerkt. Men is met iets gevaarlijks bezig in de richting van een kennisillusie. Iedere bijna functioneel analfabeet heeft het idee te weten wat de islam is of wat de EU inhoudt. Hun kennis is echter nihil en ze applaudiseren wanneer Tariq Ramadan aan de kant wordt geschoven, gaan achter Wilders’ one-liners aan.”
Klik hier om het interview te lezen

BY: W. Shadid, 16-09-2009
Klik hier om een pdf-versie te downloaden
Nationale en internationale gebeurtenissen waarbij personen met islamitische achtergrond betrokken waren, hebben ook in de Nederlandse samenleving interetnische spanningen teweeggebracht. Onderzoek van het Amerikaans PEW Research Center toonde in 2005 aan dat Nederlanders het meest negatief staan tegenover moslims en de islam in vergelijking met Noord–Amerika, een aantal Europese landen, India en China. Het aantal behaalde Tweede-Kamerzetels van (extreem)rechtse partijen met een anti-islamprogramma en hun verwachte zetelwinst in de opiniepeilingen wijzen eveneens in de richting van een groeiend anti-islamitisch discours.
De gespannen verhouding met moslims staat ook centraal in de Integratienota van het huidige kabinet (ministerie van VROM 2007: 12). De oorzaak wordt gezocht in toenemende zichtbaarheid van de islam, criminaliteit en radicalisering van enkele islamitische jongeren. Het rapport van de Europese Commissie tegen Racisme en Intolerantie (ECRI 2008: 6 en 38) over Nederland benadert de situatie echter vanuit een ander perspectief. De Commissie stelt dat moslims in Nederland onderworpen zijn aan stereotyperend, stigmatiserend en soms ronduit racistisch politiek taalgebruik, vooringenomen mediaberichtgeving en buitenproportionele aandacht voor veiligheids- en ander beleid. Een vergelijkbaar beeld met betrekking tot allochtonen wordt ontvouwd in rapporten van dezelfde commissie over andere landen van de Europese Unie, zoals België, Duitsland en Frankrijk, en komt eveneens naar voren in wetenschappelijk onderzoek. Continue reading this post…

BY: W. Shadid, 9-3-2009
Het zal weinigen ontgaan zijn dat de discussie over de Marokkaanse namenlijst weer is opgeleid. Hoewel buitenstaanders deze kwestie als triviaal kunnen beschouwen, laten belanghebbenden en politici zich emotioneel en onomwonden er over uit.
Voornamen zijn niet zo triviaal als ze lijken, al liet Shakespear in 1594 in het stuk Romeo en Juliet Romeo de befaamde woorden uitspreken; ‘What’s in a name? A rose by any other name would smell as sweet’. Continue reading this post…

BY: W. Shadid, 12-1-2009

Op de valreep van 2008 is de eer deze keer te beurt gevallen aan het bestuur van de Partij van de Arbeid (PvdA) om de nota “Verdeeld verleden, gedeelde toekomst” te lanceren. Politieke partijen blijken de natuurlijke behoefte te hebben om periodiek met een eigen integratienota voor de dag te moeten komen. Opvallend is dat in de integratienota’s van de laatste jaren politici in toenemende mate een hardere toon aanslaan en het integratievraagstuk als het grootste maatschappelijke probleem presenteren. Continue reading this post…

BY: W. Shadid, 09-12-2008
Hoewel het beginsel ‘scheiding van kerk en staat’ in Nederland al in de achttiende eeuw is ingevoerd, zijn de inhoud en reikwijdte ervan allerminst duidelijk. In een notendop gaat het daarbij om een afspraak tussen kerk en staat over de mate van ieders autonomie en eventuele financiële ondersteuning waarop kerken wel of niet mogen rekenen. Deze afspraak is echter niet geconcretiseerd in wetgeving, maar wordt afgeleid uit Grondwetsartikelen 1 en 6 waarmee de gelijkheid van burgers en de vrijheid van godsdienst worden geregeld. Continue reading this post…

BY: W. Shadid, 27-11-2008, ook verschenen in Openbaar Bestuur
Klik hier voor een pdf-versie
Wie de integratiedebatten zorgvuldig bestudeert, constateert al snel dat moslims en allochtonen in het algemeen, noch door de politiek, noch door het publiek worden geaccepteerd als onlosmakelijk onderdeel van de Nederlandse samenleving. Het land lijkt op dit punt het oude motto “Nederland is geen immigratieland” niet te zijn ontgroeid, ondanks dat CBS-cijfers laten zien dat circa 20 procent van de bevolking inmiddels een allochtone achtergrond heeft.
Met betrekking tot moslims en de islam toont Amerikaans onderzoek aan dat Nederlanders (51%) hier het meest negatief tegenover staan in vergelijking met de 17 andere onderzochte Noord Amerikaanse en Europese landen naast India en China.1 In het derde rapport van de Europese Commissie tegen Racisme en Intolerantie wordt eveneens gesteld dat moslims in Nederland onderworpen zijn aan stereotyperend, stigmatiserend en soms ronduit racistisch politiek taalgebruik, vooringenomen mediaberichtgeving en buitenproportionele aandacht voor onder meer veiligheidsbeleid. Zij zijn slachtoffer van racistisch geweld en andere racistisch gemotiveerde misdrijven.2 Zowel hun burgerrechten als persoonlijke vrijheden worden onvoldoende gerespecteerd. De politiek, het onderwijs en de media bediscussiëren voortdurend aan de hand van enkele afwijkende gevallen hun klederdracht, hun begroetingsgewoonten, hun religieuze binding en de selectie van hun huwelijkspartner. Uitzonderingen worden tot regel verheven. Bij het formuleren van maatregelen ter zake wordt volgens het rapport van Human Rights Watch door het beleid onvoldoende zorgvuldigheid betracht. Daarbij wordt gesteld dat het Nederlandse inburgeringsexamen dat in het kader van gezinshereniging in het buitenland moet worden afgelegd, discriminerend is. Het examen is alleen verplicht voor burgers van bepaalde landen en als zondanig is bedoeld om immigranten uit die landen te weren en niet primair om inburgering te bevorderen, aldus het rapport.3
Ook de voortdurende retoriek van politici, opiniemakers en essayisten met betrekking tot de vereiste aanpassing van immigranten en de ‘mislukte integratie’ zonder vermelding van overtuigende cijfers, en dat terwijl het rapport van de Commissie Blok het integratieproces, althans wat betreft de bijdrage van de allochtonen zelf, grotendeels als geslaagd beschouwt, is eveneens een indicatie voor het gebrek aan acceptatie van de deze bevolkingsgroepen.4 Continue reading this post…

BY: W. Shadid, 28-10-2008
Onderwijssegregatie op levensbeschouwelijke grondslag is in Nederland van oudsher bekend en inherent aan het Nederlandse onderwijsbestel. Segregatie dat nu de kern vormt van het onderwijsdebat, is vooral etnisch en wordt teweeggebracht door factoren als woonconcentraties, sociaal economische achtergronden, alsmede de ‘witte vlucht’ wegens etnische afwijzing en vermijding van leer- en gedragsproblemen op ‘zwarte’ scholen.
Om redenen van onderwijskundige en maatschappelijke aard is het stimuleren van de gemengde ‘grijze’ school in de afgelopen decennia hoog op de politieke agenda komen te staan. De realisatiekansen en effectiviteit daarvan worden ongelukkigerwijs overschat en berusten op een aantal illusies waarvan twee zullen worden besproken. Continue reading this post…

BY: W. Shadid, 25-09-2008
Dat de Nederlandse media als het om de islam en moslims gaat eenzijdig en onzorgvuldig rapporteren, is thans in brede kringen doorgedrongen. Onder andere door hun overmatige oriëntatie op exotisme maken de media zich schuldig aan het presenteren van generaliserende en stigmatiserende berichten, het simplificeren van hun cultuur, het opdelen van de samenleving in ‘wij’ en ‘zij’, het projecteren van deze groepen als last en bedreiging voor de samenleving, en het portretteren van moslims als achterlijk, irrationeel, fanatiek en niet geïntegreerd. En dat creëert minachting voor en wantrouwen jegens deze bevolkingsgroepen. Nationaal en internationaal onderzoek leggen dit herhaaldelijk bloot. Continue reading this post…

BY: W. Shadid, 20-01-2008
Een vijandige houding ten opzichte van de islam of moslims in het Westen wordt de laatste decennia met islamofobie en anti-islamisme aangeduid. In officiële (inter)nationale rapporten en in wetenschappelijke publicatie zijn deze termen reeds goed ingeburgerd.
Als neologismen zijn beide termen tot stand gekomen naar analogie van bestaande verschijnselen respectievelijk xenofobie en antisemitisme. Eerstgenoemde betekent een overmatige angst voor vreemden cq. voor moslims en de islam, terwijl anti-islamisme kan worden omschreven als een vijandige houding die zich kan uiten in vooroordelen, discriminatie, uitsluiting en in psychisch en fysiek geweld.
Continue reading this post…